Są sprawy, które zasługują na coś więcej niż tylko datę w kalendarzu. Szacunek, troska i ochrona osób starszych należą do nich.


Każdego 15 czerwca obchodzony jest Światowy Dzień Świadomości Znęcania się nad Osobami Starszymi. Ten dzień ma na celu uwidocznienie rzeczywistości, która często pozostaje ukryta w domach, instytucjach lub relacjach zależności.


Data ta została uznana przez Zgromadzenie Ogólne Organizacji Narodów Zjednoczonych w 2011 roku. Inicjatywa rozpoczęła się jednak w 2006 roku z inspiracji International Network for the Prevention of Elder Abuse (INPEA) oraz Światowej Organizacji Zdrowia.


Jej cel jest jasny: zwrócić uwagę na krzywdzenie osób starszych oraz promować ich zdrowie, dobrostan, autonomię i godność. Zachęca również rządy, organizacje, rodziny i społeczności do tworzenia lepszych narzędzi zapobiegania i ochrony.


Dlaczego ważne jest mówienie o krzywdzeniu osób starszych


Przemoc wobec osób w podeszłym wieku może przybierać różne formy. Nie zawsze pozostawia widoczne ślady ani nie musi wiązać się z agresją fizyczną. Może obejmować także przemoc emocjonalną, porzucenie, zaniedbanie, izolowanie, wykorzystywanie finansowe lub nieuzasadnione kontrolowanie osobistych decyzji.


Niektóre osoby starsze nie zgłaszają takich sytuacji z powodu strachu, wstydu, zależności finansowej lub emocjonalnej. Inne obawiają się, że zostaną same albo wywołają rodzinny konflikt. Mogą też mieć trudność z rozpoznaniem, że to, czego doświadczają, jest formą przemocy.


Dlatego ten dzień jest ważnym wspólnym apelem. Przypomina nam, że uważność, słuchanie bez osądzania i zaoferowanie pomocy mogą zmienić czyjeś życie.


Fioletowa wstążka jest symbolem tego światowego dnia. Gdy zobaczysz ją 15 czerwca, pamiętaj, że to nie tylko symbol: to również zaproszenie, aby dostrzec to, co dzieje się blisko ciebie.


Sygnały, że osoba starsza może potrzebować pomocy


Pomyśl przez chwilę o osobach starszych w swoim otoczeniu. Czy któraś z nich jest bardziej milcząca, przestraszona lub odizolowana niż zwykle? Czy ktoś bez wyraźnego powodu kontroluje jej pieniądze, rozmowy telefoniczne lub wizyty?


Pojedynczy sygnał nie musi koniecznie potwierdzać sytuacji przemocy. Warto jednak zachować czujność, gdy pojawiają się nagłe zmiany albo kilka oznak jednocześnie, takich jak:



  • Częste urazy lub niejasne wyjaśnienia dotyczące uderzeń i upadków.

  • Strach, lęk lub dyskomfort w obecności konkretnej osoby.

  • Brak higieny, żywności, leków lub podstawowej opieki.

  • Nagłe odizolowanie od przyjaciół i rodziny.

  • Dziwne transakcje bankowe lub niespodziewane znikanie rzeczy osobistych.

  • Decyzje podejmowane przez innych bez uwzględnienia jej woli.


Jeśli coś cię niepokoi, podejdź spokojnie i porozmawiaj na osobności. Unikaj naciskania lub przesłuchiwania. Możesz zacząć od prostego pytania: „Widzę, że jesteś inny/a niż zwykle. Czy jest coś, w czym mogę ci pomóc?”.


W razie bezpośredniego zagrożenia skontaktuj się z lokalnymi służbami ratunkowymi. Jeśli sytuacja nie jest pilna, poszukaj wskazówek w ośrodkach pomocy społecznej, placówkach ochrony zdrowia lub instytucjach specjalizujących się w ochronie osób starszych.


Jak każdego dnia szanować i troszczyć się o osoby starsze


Nie musisz czekać do 15 czerwca, aby się zaangażować. Codzienne gesty również pomagają budować społeczeństwo oparte na większym szacunku. Oto kilka konkretnych sposobów, by dołożyć swoją cegiełkę:



  1. Praktykuj aktywne słuchanie. Odłóż telefon, spójrz na rozmówcę i pozwól mu dokończyć wypowiedź. Jego wspomnienia, obawy i opinie zasługują na prawdziwą uwagę, a nie na pośpieszne wysłuchanie.

  2. Miej cierpliwość. Niektóre czynności lub rozmowy mogą wymagać więcej czasu. Danie przestrzeni bez okazywania zniecierpliwienia wyraża troskę i sprawia, że osoba nie czuje się ciężarem.

  3. Dzwoń i odwiedzaj regularnie. Wiadomość, telefon lub krótka wizyta mogą złagodzić samotność. Nie trzeba organizować niczego wyjątkowego: samo pytanie o to, jak minął dzień, może mieć duże znaczenie.

  4. Pomagaj w korzystaniu z technologii bez ośmieszania. Spokojnie wyjaśniaj każdy krok. Możesz zapisać proste instrukcje lub ustawić skróty. Celem jest wspieranie autonomii, a nie robienie wszystkiego za tę osobę.

  5. Doceniaj jej opinię. Pytaj, czego chce, i szanuj jej decyzje, kiedy tylko jest to możliwe. Towarzyszenie komuś nie oznacza kontrolowania go.

  6. Zaoferuj towarzystwo podczas wizyt lekarskich. Jeśli dana osoba przyjmie twoją pomoc, pójdź z nią i rób notatki. Staraj się, aby nadal uczestniczyła w rozmowie, i nie mów tak, jakby jej tam nie było. Aby pogłębić wiedzę o profilaktyce zdrowotnej, możesz przeczytać dlaczego ważne jest, aby lekarz sprawdził rytm serca.

  7. Spędzajcie czas na przyjemnych aktywnościach. Gotowanie, spacery, oglądanie zdjęć, pielęgnowanie roślin czy gra w karty wzmacniają więź. Ponadto wspólne spędzanie czasu przez różne pokolenia może być bardzo wartościowe; może cię również zainteresować, dlaczego dziadkowie mogą skorzystać na spędzaniu czasu z wnukami.

  8. Dbaj o drobne gesty uprzejmości. Przywitanie, podziękowanie, zaproponowanie miejsca do siedzenia lub zapytanie przed udzieleniem pomocy to proste szczegóły, które uznają obecność i godność drugiej osoby.

  9. Unikaj infantylizowania. Nie używaj protekcjonalnego tonu ani nie zakładaj, że osoba starsza czegoś nie rozumie. Wiek nie odbiera jej tożsamości, preferencji ani prawa do podejmowania decyzji.

  10. Reaguj na brak szacunku. Jeśli ktoś upokarza, ignoruje lub źle traktuje osobę starszą, nie uznawaj tej sytuacji za normalną. Stanowczo wyznacz granicę i w razie potrzeby szukaj wsparcia.


Troszczyć się, nie odbierając autonomii


Czasami rodzina, chcąc chronić bliską osobę, zaczyna podejmować za nią wszystkie decyzje. Zdrowa opieka nie polega na narzucaniu swojej woli, lecz na pytaniu, wyjaśnianiu i wspólnym ustalaniu.


Zanim przeniesiesz jej rzeczy, zaczniesz zarządzać jej pieniędzmi lub zdecydujesz o wizycie, porozmawiaj z tą osobą. Zapytaj, czego potrzebuje i w jaki sposób woli otrzymać pomoc. Nawet gdy istnieją pewne ograniczenia, ważne jest, aby włączać ją w podejmowanie decyzji w jak największym stopniu.


Warto również przyjrzeć się codziennym uprzedzeniom. Zdania takie jak „jesteś już na to za stary/a” albo „ty i tak tego nie zrozumiesz” mogą wydawać się nieszkodliwe, lecz sprowadzają człowieka wyłącznie do jego wieku. Każda osoba starsza ma własną historię, osobowość i odmienne możliwości.


Profilaktyka zaczyna się także w rodzinie


Ochrona osób starszych oznacza utrzymywanie sieci kontaktów i niepozostawianie całej odpowiedzialności jednej osobie. Wyczerpanie opiekuna również wymaga uwagi, odpoczynku i wsparcia. Dzielenie obowiązków oraz korzystanie z profesjonalnej pomocy, gdy jest potrzebna, może zapobiec sytuacjom napięcia lub zaniedbania.


Warto także z wyprzedzeniem rozmawiać o sprawach medycznych, finansowych i rodzinnych. Omawianie tych tematów z szacunkiem pozwala uniknąć nieporozumień i poznać wolę danej osoby.


Dbanie o mózg także stanowi część dobrostanu w podeszłym wieku. Jeśli chcesz dowiedzieć się więcej o profilaktycznych nawykach, możesz sprawdzić jakie zmiany mogą pomóc zadbać o zdrowie mózgu i poprawić jakość życia.


Szanowanie osób starszych oznacza dostrzeganie tego, kim są dzisiaj, a nie tylko tego, co zrobiły w przeszłości. Każdy z nas zasługuje, by dojść do tego etapu życia, czując się wysłuchanym, bezpiecznym i kochanym.


Tego 15 czerwca i przez cały rok rozejrzyj się wokół siebie. Zaległy telefon, spokojna rozmowa lub interwencja we właściwym momencie mogą być znacznie ważniejsze, niż sobie wyobrażasz. 💜