Udary mózgu, nazywane również udarami, należą do najczęstszych przyczyn afazji. To zaburzenie pochodzenia mózgowego może wpływać na zdolność rozumienia, tworzenia, czytania lub pisania języka.

Szacuje się, że około 40% osób, które przeszły udar, rozwija afazję w pewnym stopniu. Ponadto mniej więcej połowa z nich nadal doświadcza objawów rok po początkowym epizodzie.

Trudności mogą być bardzo zróżnicowane. Niektóre osoby wiedzą, co chcą powiedzieć, ale nie potrafią znaleźć słów. Inne mają problem z tworzeniem zdań, rozumieniem rozmowy lub śledzeniem tekstu pisanego. Może to prowadzić do frustracji, niepewności i izolacji społecznej.

Badanie przeprowadzone w Finlandii daje nadzieję: śpiewanie może pomagać w odzyskiwaniu zdolności mówienia oraz sprzyjać pozytywnym zmianom w mózgowej sieci językowej. Odkrycie podkreśla zdolność mózgu do neuroplastyczności, czyli jego możliwość reorganizacji i tworzenia nowych połączeń po urazie.

Jak śpiew pomaga odzyskać język po udarze

Naukowcy z Uniwersytetu w Helsinkach zbadali, w jaki sposób muzyka, a konkretnie śpiew, może przyczyniać się do rehabilitacji pacjentów z afazją po udarze.

Badanie opublikowane w czasopiśmie naukowym eNeuro analizowało zmiany zachodzące w strukturach mózgu związanych z językiem.

Zgodnie z wynikami śpiew przyczynił się do reorganizacji i wzmocnienia sieci strukturalnej odpowiedzialnej za przetwarzanie mowy i języka. U osób z afazją część tej sieci została uszkodzona wskutek udaru mózgu.

Aleksi Sihvonen, badacz z Uniwersytetu w Helsinkach, wyjaśnił, że wyniki po raz pierwszy pokazują związek rehabilitacji poprzez śpiew ze zmianami neuroplastycznymi. Nie chodzi zatem jedynie o lepsze samopoczucie podczas słuchania muzyki: zaobserwowano konkretne zmiany w mózgu.

Jakie zmiany śpiew wywołuje w mózgowej sieci językowej

Sieć językowa obejmuje obszary kory mózgowej uczestniczące w rozumieniu i produkcji mowy. Obejmuje także szlaki istoty białej, czyli swoiste drogi komunikacyjne, które umożliwiają przekazywanie informacji między różnymi obszarami mózgu.

Śpiew zwiększył objętość istoty szarej w obszarach językowych zlokalizowanych w lewym płacie czołowym oraz poprawił łączność kilku szlaków mózgowych. Zmiany były szczególnie widoczne w sieci językowej lewej półkuli, choć odnotowano również poprawę w prawej.

To istotne, ponieważ śpiew łączy słowa, melodię, rytm, oddech, pamięć i ruch. Jednoczesne zaangażowanie różnych umiejętności może stymulować wiele obszarów mózgu i otwierać alternatywne drogi komunikacji.

Badacze zaobserwowali również, że pozytywne zmiany wiązały się z lepszą produkcją mowy. W codziennym życiu może to oznaczać większą łatwość w wymawianiu słów, kończeniu zdań czy uczestniczeniu w rozmowie.

Jak przeprowadzono badanie dotyczące śpiewu i afazji

W badaniu uczestniczyło 54 pacjentów z afazją. Spośród nich 28 przeszło rezonans magnetyczny na początku i na końcu badania, co umożliwiło porównanie struktury oraz łączności ich mózgów.

Naukowcy zastosowali różne aktywności: śpiew chóralny, muzykoterapię i ćwiczenia śpiewu wykonywane w domu. Dzięki temu mogli badać zarówno praktykę prowadzoną przez specjalistów, jak i jej włączenie do codziennej rutyny.

Śpiew grupowy ma również cenny wymiar emocjonalny. Wspólne wykonywanie piosenki pozwala uczestniczyć bez opierania się wyłącznie na tradycyjnej rozmowie. Dla osoby, która ma trudności z mówieniem, poczucie przynależności do grupy może zmniejszać wstyd i stopniowo odbudowywać pewność siebie.

Mimo to wyniki należy interpretować ostrożnie. Liczba uczestników była ograniczona i potrzebne są dalsze badania, aby ustalić, które osoby odnoszą największe korzyści, jak często powinny śpiewać i przez jak długi czas.

Śpiew jako dostępne uzupełnienie rehabilitacji

Afazja może głęboko wpływać na samodzielność, relacje i jakość życia. Tak zwyczajne czynności jak poproszenie o coś, opowiedzenie o doświadczeniu czy wyrażenie emocji mogą stać się wyczerpującym wyzwaniem.

W tym kontekście śpiew jawi się jako dostępne i niedrogie uzupełnienie konwencjonalnych terapii. Może także stanowić wsparcie w łagodnych przypadkach lub wtedy, gdy dostęp do specjalistycznych usług jest ograniczony.

Pacjenci mogą śpiewać z bliskimi, uczestniczyć w dostosowanych chórach lub wykonywać ćwiczenia zalecane przez specjalistów. W placówkach opieki zdrowotnej śpiew można ponadto organizować jako aktywność grupową, która łączy rehabilitację, stymulację i kontakt społeczny.

Proste ćwiczenie może polegać na wybraniu znanej piosenki, wysłuchaniu zwrotki i zaśpiewaniu jej bez pośpiechu. Znane teksty bywają zwykle łatwiejsze, ponieważ aktywują muzyczne i emocjonalne wspomnienia. Najważniejsze nie jest śpiewanie czysto, lecz cierpliwy udział bez zamieniania ćwiczenia w sprawdzian.

Śpiew nie zastępuje oceny neurologicznej, terapii językowej ani rehabilitacji wskazanej dla danego pacjenta. Należy traktować go jako narzędzie uzupełniające. W przypadku afazji po udarze wsparcie specjalistów, takich jak neurolodzy, neurologopedzi czy logopedzi, pozostaje kluczowe.

Muzyka, emocje i regeneracja mózgu

Śpiewanie nie angażuje jedynie języka. Może także przywoływać wspomnienia, regulować oddech i tworzyć chwile więzi z innymi ludźmi. Dla rodziny mierzącej się ze skutkami udaru wspólne zaśpiewanie znanej piosenki może otworzyć małe drzwi, kiedy słowa nie chcą się pojawić.

Odkrycia Uniwersytetu w Helsinkach wskazują, że temu emocjonalnemu doświadczeniu mogą towarzyszyć rzeczywiste zmiany w mózgu. Wciąż pozostaje wiele do zbadania, lecz ta możliwość jest pokrzepiająca: muzyka może stać się konkretnym sprzymierzeńcem w złożonym i głęboko ludzkim procesie zdrowienia. 🎵

Źródło informacji: Helsinki.fi